KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA THU THẬP CÁC GIỐNG LÚA ĐỊA PHƯƠNG VÙNG TÂY BẮC

Điều tra thu thập các giống lúa địa phương vùng Tây Bắc là một hoạt động nằm trong khuôn khổ đề tài: “ Nghiên cứu phát triển một số giống lúa địa phương vùng Tây Bắc”. Với hai mục tiêu chính là tìm hiểu tình hình sản xuất các giống lúa địa phương và thu thập nguồn gen các giống lúa phục vụ cho công tác bảo tồn, nghiên cứu tại Trường Đại học Tây Bắc.

Bước đầu công tác điều tra được thực hiện tại một số huyện vùng cao thuộc các tỉnh Sơn La và Lai Châu. Kết quả điều tra cho thấy hầu hết giống lúa được trồng là các giống địa phương do bà con tự để hoặc trao đổi cho nhau chứ không mua từ bên ngoài. Chủng loại giống lúa của người dân hết sức đa dạng và phong phú, tuy nhiên hầu hết các giống lúa địa phương là lúa nương, rất ít giống là lúa nước, vì vậy chúng tôi tập trung công tác điều tra vào lúa nương.

Mùa vụ gieo trồng lúa nương: lúa trên nương được gieo trồng một vụ duy nhất trong một năm, vào cuối tháng 4 và đầu tháng 5, thu hoạch vào khoảng tháng 9 đến tháng 10. Về kỹ thuật làm đất và gieo trồng lúa nương: lúa nương chủ yếu được trồng trên sườn đồi dốc vì thế công việc làm đất gặp rất nhiều khó khăn. 100% diện tích trồng lúa nương đều được làm đất thủ công với sự trợ giúp của gia súc chứ không thể sử dụng được máy nông nghiệp. Hạt giống không cần phải ngâm ủ mà được gieo trực tiếp hạt khô với hình thức gieo vãi tự do bằng tay.

  Ảnh 1: Giáo sư Nishimura – Cố vấn trưởng dự án thăm vùng sản xuất lúa nương tại Phỏng Lái

Có từ 93% - 100% các hộ gia đình sử dụng phân bón hoá học cho lúa nương, tuy nhiên lượng rất ít và không có số liệu cụ thể. Việc sử dụng thuốc trừ cỏ cũng được sử dụng khá phổ biến, kết hợp với làm cỏ tay từ 1-3 lần trước khi lúa kín đất. Vấn đề sâu bệnh hại thường xuyên xảy ra, tuy nhiên qua phỏng vấn chúng tôi nhận thấy 100% các hộ trồng lúa nương đều không có hiểu biết gì về sâu bệnh hại lúa. Vì vậy công tác phòng trừ sâu bện không hề được người dân để ý do đó cũng không biết sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Vấn đề hỗ trợ kỹ thuật của chính quyền địa phương: Do việc trồng lúa nương không được khuyến khích và mở rộng diện tích nên chính quyền địa phương cũng không có hỗ trợ gì kể cà vấn đề giống, vốn cũng như kỹ thuật gieo trồng và phòng trừ sâu bệnh. Vì vậy năng suất lúa nương  rất thấp, chỉ giao động trên dưới 1 tân/ha. 

 Ảnh 2: Cô Đoàn Thùy Linh – Giảng viên Bộ môn Sinh học

trong chuyến khảo sát lúa địa phương tại Quỳnh Nhai

Công tác thu thập giống được thực hiện cùng với quá trình điều tra, qua công tác thu thập giống, chúng tôi nhận thấy các mẫu giống lúa địa phương rất đa dạng tuy nhiên có rất nhiều mẫu bị lẫn các giống khác nhau. Điều này cho thấy người dân thu hoạch và bảo quản mẫu chưa tốt, ngoài ra bản thân các giống lúa trên ruộng cũng có rât nhiều cây lẫn làm cho ruộng lúa không đồng đều, đây cũng là nguyên nhân làm cho năng suất không cao.

 Ảnh 3: Phỏng vấn nông dân trong quá trình khảo sát thu thập giống trên đồng ruộng

Quá trình khảo sát thu thập giống chủ yếu được tiến hành tại Sơn La, vì điều kiện đi lại đến các vùng cao là rất khó khăn vì vậy đã ảnh hưởng lớn đến công tác điều tra thu thập giống. Một vấn đề khó khăn nữa ảnh hưởng đến công tác phân loại giống là mặc dù cùng một giống lúa nhưng ở các địa phương khác nhau chúng lại có tên địa phương khác nhau. Vì vậy để xác định được chúng có thực sự là một loại giống hay không thì cần phải tiến hành trồng thử nghiệm và tiến hành công tác phân loại theo quy định. Bước đầu công tác thu thập đã thu được 133 mẫu giống lúa địa phương, các giống lúa đang được bảo quản và lưu trữ tại phòng thí nghiệm của Khoa Nông Lâm – trường Đại học Tây Bắc.

Công tác thu thập sẽ được chúng tôi tiếp tục tiến hành trong những năm tiếp theo với mục tiêu thu thập đầy đủ các giống lúa địa phương trên địa bàn phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và phát triển những giống lúa có triển vọng cho khu vực Tây Bắc, góp phần phát triển thương hiệu gạo Tây Bắc nói chung và Việt Nam nói riêng.

 Bài viết của tác giả: Nguyễn Văn Khoa – Trưởng nhóm nghiên cứu Lúa

Ban thông tin website Khoa Nông - Lâm