BÁO CÁO KẾT QUẢ Nghiên cứu nuôi trồng mốt số loại nấm ăn có giá trị (đến tháng 7/2013)

 Chiều ngày 29/7/2013 tại phòng họp 5 Trường Đại học Tây Bắc, nhóm nghiên cứu Nấm đã làm việc với TS. Đoàn Đức Lân – Giám đốc Dự án TBU-JICA và Ông Bùi Văn Hảo – Trưởng nhóm nghiên cứu. Tại buổi làm việc nhóm đã trình bày kết quả nghiên cứu từ tháng 7/2012 – 7/2013 và đề xuất một số nội dung sẽ tiến hành trong năm 2014 nếu Dự án được kéo dài.

Trong báo cáo nhóm đã nêu được những hoạt động và kết quả chính mà nhóm đã đạt được trong năm 2012 và 2013 có hình ảnh minh họa kèm theo.

Về Tình hình nuôi trồng, thu hái và tiêu thụ một số loài nấm ăn tại Sơn La, kết quả khảo sát cho thấy: Các giống nấm đang thực hiện nuôi trồng ở Sơn La chủ yếu được cung cấp từ 2 nguồn:  Xí nghiệp nấm Sơn La thuộc công ty xuất nhập khẩu tỉnh Sơn La cung cấp; Trung tâm công nghệ sinh học thực vật Hà Nội (Viện Di truyền nông nghiệp Việt Nam). Các giống nấm được trồng phổ biến ở Sơn La: Nấm Rơm (Volvariall volvacea), Nấm Mỡ (Agaricus bisporus), Nấm Sò (Pleurotus spp), Nấm Hương (Letunus edodes), Nấm Linh Chi (Ganoderma lucidum), Nấm Mèo hay Mộc Nhĩ (Auricularria spp). Một số đơn vị nuôi trồng nấm: Xí nghiệp nấm Sơn La; Công ty TNHH sản xuất Việt GAP do 3 cựu sinh viên Khoa Nông – Lâm, trường Đại học Tây Bắc thành lập năm 2010 tại xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La và một số hộ dân. Hình thức tiêu thụ chủ yếu là bán sản phẩm tươi tại các chợ trong tỉnh Sơn La.

Về tình hình nuôi trồng, nghiên cứu và tiêu thụ một số loài nấm ăn tại Hà Nội:Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam: Đối với nghiên cứu về nấm thì đến nay đã nghiên cứu thành công 6 loài nấm ăn (Nấm Sò, nấm Mỡ, nấm Đùi gà, nấm Kim trâm, nấm Mộc nhĩ...) và 1 loại nấm dược liệu (nấm Linh chi). Nguyên liệu sử dụng để trồng nấm chủ yếu là mùn cưa. Trung tâm Công nghệ sinh học thực vật (Viện Di truyền nông nghiệp Việt Nam) nghiên cứu về nấm từ năm 1996, đến nay đã nghiên cứu thành công 16 loại nấm ăn và nấm dược liệu. Trung tâm Nấm Văn Giang, Hưng yên (Thuộc Trung tâm CNSH thực vật – Viện Di truyền NN Việt Nam) với diện tích khoảng 10 ha có nhiệm vụ đánh giá khảo nghiệm các loại giống nấm trước khi cung cấp cho địa phương; sản xuất giống nấm thương phẩm; đào tạo tập huấn cho người dân và các đơn vị khác; đầu mối thu mua sản phẩm. Thị trường tiêu thụ nấm ăn tại Hà Nội là rất lớn, hiện nay sản xuất trong nước chưa đủ cung cấp cho thị trường mà phải nhập khẩu từ nhiều nước khác nhau: Trung quốc, Hàn Quốc, Đài Loan. Mỗi ngày nhập khoảng 5 container nấm về chợ đầu mối Long Biên..

Về tình hình thu hái và tiêu thụ nấm mối: Nấm mối mọc 2 đợt: đợt 1 khoảng đầu tháng 5, đợt 2 vào đầu tháng 7, đợt 2 nấm sẽ ra ít hơn đợt 1. Nấm mối thường mọc tại những vị trí có tổ mối (kiểm tra bằng cách: đào xung quanh vị trí có nấm mối mọc sẽ phát hiện thấy con mối, hoặc khi trời mưa sẽ thấy mối cánh bay ra từ khu vực có nấm mối mọc).

Cách thu hái: Khu vực nấm mối mọc rộng khoảng 2 – 3 m2. Khi phát hiện thấy nấm mối, nếu như đất mềm và ẩm thì có thể dùng tay nhổ cả cây, nếu như đất cứng thì phải dùng que tre hoặc thuổng đào sâu khoảng 20 – 30 cm, sau đó nhổ cây nấm lên.

Thời điểm thu hái: Nấm mối được thu hái vào sáng sớm (khoảng 5 giờ sáng.

Về năng suất: Khối lượng nấm mối thu hái được tùy thuộc vào từng tổ nấm mối và tùy theo năm. Có những tổ nấm mối thu hái 2 đợt được khoảng 10 kg, có tổ chỉ thu hái được khoảng 200 – 500 g, một số tổ chỉ thu hái được 2 – 3 cây nấm.

Cách sử dụng và chế biến nấm mối: Sau khi thu hái được nấm mối, mang về nhà rửa sạch bỏ phần đất bám bên ngoài sau đó có thể chế biến thành nhiều món ăn tùy thuộc vào sở thích và điều kiện của từng gia đình.

Tiêu thụ nấm mối: Trước đây phần lớn nấm mối sau khi thu hái về sử dụng trong gia đình, một số hộ dân thu hái được nhiều thì mới đem ra chợ bán. Giá nấm mối dao động từ 80.000 – 150.000 đồng/kg, tùy vào thời điểm và tùy vào lượng nấm nhiều hay ít. Nấm mối được bán tại các chợ trong Xã hoặc chợ Thị trấn, Thành phố. Một số nhà hàng đặt trước với người dân để thu mua nấm mối chế biến món ăn.

Kết quả khảo sát cũng thu được số liệu về các đặc điểm sinh học của nấm mối trong tự nhiên: Tại Sơn La nấm mối mọc trọng tự nhiên vào khoảng đầu tháng 5 và giữa tháng 7. Khu vực nấm mối mọc rộng khoảng 3 – 4 m2. Người dân thường thu hái nấm mối vào sáng sớm, sử dụng thuổng đào sâu khoảng 20 cm, trung bình mỗi tổ nấm mối thu hái được 2 – 3 kg. Giá nấm mối dao động từ 80.000 – 150.000 đồng/kg. Cây nấm mối có chiều cao trung bình là 36,5cm trong đó: độ dài thân nấm nằm trong lòng đất là 29,34cm, độ dài bên trên mặt đất là 6,76cm, độ dài thân nâm (không tính mũ nấm) là 32,78cm, đường kính mũ nấm lúc nở xòe là 6,82cm. Hình thái: Thân nấm có dạng trụ tròn, phần thân nấm nằm trong lòng đất có màu trắng đục, phần thân nấm bên trên mặt đất có màu trắng, mũ nấm khi nở xòe có dạng chiếc ô, ở chính giữa mũ nấm có màu đen. Mặt trên mũ nấm nhẵn, mặt dưới có nhiều phiến nấm chứa các bào tử nấm.

Trong quá trình khảo sát nhóm cũng đã thu thập một số chỉ tiêu về môi trường tại khu vực nấm mối mọc: Tại các vị trí nấm mối mọc có pH trung bình là 5.92; độ ẩm đất trung bình là 33.63 %; nhiệt độ đất trung bình là 25.23 oC; độ cao trung bình là 656.93 m.

Đối với nội dung nhân giống nấm: Nhóm nghiên cứu đã áp dụng thành công quy trình nhân giống từ giống gốc đến giống cấp 1, giống cấp 2, giống cấp 3.

Về nội dung trồng thử nghiệm nấm rơm và nấm mỡ tren nguyên liệu lõi ngô:  Trong năm 2012 đã tiến hành bố trí thí nghiệm trồng nấm rơm trên nguyên liệu lõi ngô và rơm rạ, tuy nhiên do các nguyên nhân về điều kiện thời tiết và sinh vật hại nên thí nghiệm chưa thành công. Trong năm 2012 do việc di chuyển cơ sở từ Thuận Châu về Sơn La nên chưa bố trí được thí nghiệm trồng nấm Mỡ. Trong tháng 8/2013 tiếp tục bố trí thí nghiệm trồng nấm Rơm trên nguyên liệu lõi ngô. Từ  tháng 9 – 12/2013 bố trí thí nghiệm trồng nấm Mỡ trên nguyên liệu lõi ngô.

Nhóm cũng đã nêu ra những công việc dự kiến triển khai 2014: Tiếp tục thực hiện những công việc còn tồn đọng của năm 2013, thí nghiệm trồng nấm hươg và nấm mộc nhĩ trên lõi ngô, thí nghiệm trồng nấm mộc nhĩ trên gỗ cây Thầu dầu, thí nghiệm nhân giống nấm mối và nuôi trồng nấm mối trong điều kiện nhân tạo, đề xuất thiết bị để xây dựng nhà trồng nấm phục vụ nghiên cứu và học tập của sinh viên.

Sau khi nghe nhóm Nấm trình bày báo cáo, TS. Đoàn Đức Lân – Giám đốc Dự án đã có một số định hướng đề nghị nhóm Nấm cần tập trung thực hiện: Khảo sát thêm về tình hình nuôi trồng nấm tại Sơn La, bố trí các thí nghiệm trồng nấm rơm và nấm mỡ trên lõi ngô, tổng hợp các số liệu đã có để viết bài báo khoa học, đề xuất mua thiết bị hình thành phòng nghiên cứu nấm tại Trường Đh Tây Bắc, lưu ý đến hiệu quả đào tạo (sinh viên tham gia làm chuyên đề tốt nghiệp, đề tài NCKH trong dự án).

Bài viết của tác giả: Đặng Văn Công - Trưởng nhóm nghiên cứu Nấm

Ban thông tin website Khoa Nông - Lâm