KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ CUỐI KỲ Dự án “Nâng cao Năng lực Trường Đại học Tây Bắc góp phần Phát triển Nông thôn Bền vững Khu vực Tây Bắc”

Để đánh giá kết quả thực hiện Dự án, Văn phòng JICA Việt Nam kết hợp với Ban Quản lý Dự án (QLDA) cùng chuyên gia Nhật Bản thực hiện công tác đánh giá cuối kỳ Dự án với các mục đích chính như sau:

- Đánh giá tiến độ thực hiện và kết quả đạt được của Dự án;

- Xác định các yếu tố thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng tới quá trình thực hiện Dự án;

- Phân tích Dự án với 5 tiêu chí đánh giá (tính phù hợp, tính hiệu quả, tính hiệu suất, tính tác động và tính bền vững);

- Đưa ra các đề xuất với các bên liên quan về các biện pháp cần thực hiện trong giai đoạn còn lại và sau khi kết thúc dự án 

- Rút ra các bài học từ quá trình thực hiện dự án.

 Cách thức tiến hành Đánh giá Cuối kỳ như sau:

(1)   Thu thập các tài liệu liên qua từ Dự án và các Tổ chức có liên quan;

(2)   Tiến hành phỏng vấn các cán bộ Trường Đại học Tây Bắc và các Đối tác Trường Đại học Nông nghiệp Hà nội và Đại học Lâm nghiệp Việt Nam;

(3)   Thăm các phòng thí nghiệm của Đại học Tây Bắc và thăm thực địa/hiện trường nghiên cứu;

(4)   Phân tích các thông tin và dữ liệu thu thập được theo cách thức trên, tham chiếu đến PDM;

(5)   Tổng hợp kết quả phân tích về kết quả đạt được, quá trình thực hiện và 5 tiêu chí đánh giá Dự án; đưa ra các Đề xuất/Khuyến nghị và các bài học rút kinh nghiệm;

(6)   Trao đổi, thảo luận với với các Giảng viên chính của Trường đại học Tây Bắc nhằm chia sẻ kết quả đánh giá;

(7)  Chia sẻ kết quả đánh giá với các bên liên quan tại Cuộc họp Ủy ban Điều phối Chung (JCC) lần thứ 3.

 

Từ ngày 29/7 đến 6/8/2013, Văn phòng JICA mời TS. Hideyuki Kubo (chuyên gia đánh giá cuối kỳ Dự án đến từ Nhật Bản) phỏng vấn thu thập các thông tin từ: đại diện Trường ĐH Nông nghiệp Hà Nội và Trường ĐH Lâm nghiệp Việt Nam là hai trường đại học đối tác, thành viên Ban QLDA cùng với các đối tác Khoa Nông.

Ngày 07/8/2013, Đoàn đánh giá cuối kỳ đã tiến hành họp với Đại diện Ban Giám hiệu Trường Đại học Tây Bắc, Chuyên gia dài hạn, Ban QLDA để thông qua các nội dung đánh giá cuối kỳ Dự án.

Các thành viên nhóm Đánh giá Cuối kỳ bao gồm:

Ông. Fumihiko Okiura

Trưởng nhóm

Phó Trưởng Đại diện, Văn phòng JICA Việt Nam

Ông. Atsushi Yoshimura

Phát triển Nông thôn

Giáo sư, Đại học Kyushu

Ông. Kazuo Ogata

Giáo dục

Giáo sư, Đại học Kyushu

Ông. Ryoji Yamaguchi

Nghiên cứu

Giáo sư, Đại học Miyazaki

Bà. Ai Miura

Lập kế hoạch Hợp tác

Văn phòng JICA Việt Nam

Ông. Hideyuki Kubo

Chuyên gia đánh giá

Global Link Management Inc.

Các bên đã thảo luận và thống nhất các nội dung của báo cáo với 5 tiêu chí đánh giá Dự án được tổng kết như sau:

1.         Tính phù hợp

Tính phù hợp Dự án được đánh giá là cao. Theo Chiến lược phát triển Kinh tế - Xã hội Việt nam giai đoạn 2011-2020, chính sách phát triển cơ bản của đất nước có nêu “…tạo điều kiện để phát triển nhanh hơn các vùng khó khăn …..đặc biệt là các tỉnh Tây Bắc”. Ngoài ra theo Kế hoạch phát triển Kinh tế- Xã hội giai đoạn 2011 – 2015 cũng nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc cải thiện sinh kế ở miền núi cũng như các vùng dân tộc thiểu số. Dự án hướng tới việc góp phần phát triển khu vực Tây Bắc thông qua phát triển năng lực của Khoa Nông Lâm – Đại học Tây Bắc, do đó Dự án đã được xem là phù hợp với khuôn khổ chính sách của chính phủ Việt Nam. 

Giảng viên Đại học Tây Bắc – đối tượng mục tiêu của Dự án , chủ yếu vẫn còn trẻ và chưa có đủ kinh nghiệm trong công tác nghiên cứu và phát triển nông thôn. Họ cần phải nâng cao kiến thức và kỹ năng trong việc thiết kế và tiến hành nghiên cứu cũng như viết các bài báo khoa học để kết quả nghiên cứu của họ có thể góp phần vào sự phát triển nông thôn vùng Tây Bắc. Do đó, dự án đã đáp ứng được các nhu cầu của nhóm mục tiêu.

Theo Chính sách Hỗ trợ Quốc gia đối với Việt Nam được đưa ra năm 2012, thì “Ứng phó với các Tác động Tiêu cực do Phát triển Kinh tế đem lại” là một trong ba lĩnh vực ưu tiên và chính sách đó cũng chỉ ra rằng các nguồn vốn ODA Nhật Bản là nhằm giải quyết vấn đề giảm nghèo và phát triển nông thôn, điều này phù hợp với Mục tiêu Tổng thể của dự án.

Dự án được thiết kế nhằm nâng cao kiến thức và kỹ năng cho các giảng viên Đại học Tây Bắc trong ba lĩnh vực: giáo dục, nghiên cứu và chuyển giao kỹ thuật (phát triển nông thôn), đồng thời, sử dụng các kết quả nghiên cứu phục vụ cho công tác giảng dạy và chuyển giao kỹ thuật. Nói cách khác, đây là một phương pháp tiếp cận tích hợp/tổng hợp hướng dự án tới sự phát triển nông thôn của vùng Tây Bắc, điều này được coi là phù hợp trong mối tương quan với Mục tiêu Tổng quát và Mục đích của Dự án.

2.         Tính hiệu quả

Tính hiệu quả của dự án được đánh giá ở mức vừa phải. Trong khi năng lực của các giảng viên ĐHTB đã được tăng cường đáng kể trong việc xây dựng chương trình giảng dạy và tiến hành nghiên cứu thì mục đích của dự án có thể vẫn chưa đạt được như dự kiến vào cuối dự án vì việc đăng các bài báo khoa học ở các tạp chí khoa học của 11 nhóm nghiên cứu có thể sẽ không được thực hiện được ngoại trừ một vài trường hợp và hầu hết các hoạt động chuyển giao kỹ thuật của các nhóm cũng sẽ chưa được bắt đầu vào tháng 2 năm 2014.

Ba lĩnh vực của dự án, bao gồm giáo dục, nghiên cứu và chuyển giao kỹ thuật có tương tác ột cách hiệu quả. Các giảng viên hiện đang phát triển công cụ dạy học trực quan và lập kế hoạch cho hoạt động chuyển giao bằng cách sử dụng kết quả của hoạt động nghiên cứu. Điều này cho thấy ba kết quả đầu ra đóng góp hiệu quả cho việc đạt được Mục đích của dự án.

 3.         Tính hiệu suất

Tính hiệu suất Dự án tương đối cao. Trong nửa đầu thực hiện dự án, các đầu vào không được cung cấp một cách hợp lý như Cố vấn Trưởng vắng mặt từ tháng 9 năm 2011 đến tháng 4 năm 2012 và việc thực hiện các hoạt động dự án do đó bị trì hoãn. Tuy nhiên, kể từ giữa những năm 2012, các đầu vào (đặc biệt là các chuyên gia và chi phí hoạt động) đã góp phần đáng kể vào sự tiến bộ của hoạt động dự án nhằm đạt được các kết quả đầu ra.

Trong khi các hoạt động nghiên cứu đã có những bước tiến trong nửa sau của Dự án, thì các thiết bị phòng thí nghiệm được cung cấp bởi dự án có thể sẽ không đóng góp vào việc thực hiện các hoạt động nghiên cứu vì chúng có thể vẫn chưa được lắp đặt tại phòng thí nghiệm Đại học Tây Bắc vào cuối dự án. Điều này cho thấy đầu vào dự án không được chuyển đổi một cách hiệu quả để đạt được các kết quả đầu ra.

 4.         Tính tác động

Tính tác động của dự án có thể được coi là tương đối cao. Thứ nhất, mặc dù việc đánh giá Mục tiêu Tổng thể có đạt được hay không là khó khăn do thiếu dữ liệu, nhưng chắc chắn hầu hết các hoạt động nghiên cứu sẽ đóng góp trực tiếp vào sự phát triển nông thôn trong tương lai sắp tới vì hầu như tất cả các giảng viên nhận thức rõ tầm quan trọng của phát triển nông thôn mà công việc nghiên cứu của họ sẽ đóng góp và lập kế hoạch để thực hiện các hoạt động chuyển giao. Thứ hai, tất cả các giảng viên được phỏng vấn (hơn một nửa tổng số giảng viên Khoa Nông Lâm - ĐHTB) đang có động lực để theo đuổi sự nghiệp của mình trong lĩnh vực giáo dục, nghiên cứu và phát triển nông thôn thông qua việc thực hiện dự án. Điều này chủ yếu nhờ vào thái độ tích cực, chuyên nghiệp và thực tiễn công việc mà các chuyên gia Nhật Bản đã thể hiện. Các giảng viên trẻ của Khoa Nông Lâm – ĐHTB phần lớn đều rất ấn tượng về các chuyên gia.

 5.         Tính bền vững

Tính bền vững của dự án được đánh giá tương đối cao. Ở cấp độ chính sách, chắc chắn việc chú trọng về giảm nghèo và phát triển nông thôn đối với khu vực miền núi và dân tộc thiểu số, bao gồm cả vùng Tây Bắc, sẽ tiếp tục được đề cập trong các văn bản chính sách của Chính phủ cũng như sự phát triển kinh tế đang tích cực theo đuổi ở cấp quốc gia và vì vậy, sẽ có khoảng cách phát triển kinh tế tạo ra giữa thành thị và miền núi. Ở cấp độ tổ chức, chắc chắn Khoa Nông- Lâm sẽ tiếp tục chức năng hoạt động như một tổ chức giáo dục và nghiên cứu nhằm mục đích góp phần phát triển nông thôn của vùng Tây Bắc.

Về khía cạnh tài chính, Giám đốc Dự án (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tây Bắc) tin tưởng vào việc nguồn tài trợ cho công tác tiếp tục cập nhật chương trình học cũng như công tác nghiên cứu sau khi dự án kết thúc. Các nguồn tài trợ đó từ bản thân Trường Đại học Tây Bắc, Bộ Giáo dục Đào tạo, Bộ Khoa Học Công nghệ, Bộ Nông nghiệp Phát triển Nông thông, Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn. Từ khía cạnh kỹ thuật, không chắc rằng các giảng viên trẻ Khoa Nông- Lâm – ĐHTB có thể quản lý việc thiết kế, thực hiện, thu thập dữ liệu và phân tích các nghiên cứu có chất lượng cao mà không cần hỗ trợ chuyên nghiệp từ bên ngoài. Cần lưu ý rằng tại Khoa Nông - Lâm mới chỉ có 2 tiến sĩ trong tổng số 48 giảng viên điều này chỉ ra rằng hầu hết giảng viên chưa đạt được trình độ để có thể tự thực hiện các nghiên cứu có chất lượng cao.

Kết luận

 Đoàn Đánh giá Cuối kỳ kết luận rằng dự án có thể không đạt được Đầu ra 2 và 3 cũng như Mục đích Dự án ở mức độ mong muốn khi dự án kết thúc. Nguyên nhân chủ yếu là do sự chậm trễ trong việc thực hiện các hoạt động của Dự án do không có Cố vấn Trưởng và Điều phối viên trong nửa thời gian đầu thực hiện Dự án và sự chậm trễ trong việc cung cấp thiết bị. Mặc dù có những khó khăn, Dự án đã triển khai các hoạt động nghiên cứu trong nửa thời gian sau của Dự án và góp phần nâng cao năng lực và tự tin cho các giảng viên trẻ của Khoa Nông – Lâm. Trong 5 tiêu chí đánh giá, tiêu chí tính phù hợp được đánh giá là cao; tính hiệu suất, tác động và tính bền vững được đánh giá là tương đối cao. Tuy nhiên tính hiệu quả được xem xét là đạt được ở mức độ vừa phải.

Tại cuộc họp đánh giá cuối kỳ các bên đã thống nhất các đề xuất và bài học kinh nghiệm

* Các đề xuất:

(1) Kéo dài thời gian thực hiện dự án

Nhóm đánh giá cuối kỳ đề nghị các cơ quan liên quan bao gồm JICA xem xét việc kéo dài thời gian thực hiện dự án. Do hai Đầu ra và Mục đích của Dự án có thể chưa đạt được, nên cần thiết phải kéo dài nhằm hoàn thành mục tiêu của Dự án. Trong trường hợp Dự án được kéo dài, đề nghị thay đổi các Chỉ số xác minh Mục tiêu tổng thể vì không thể thực hiện công tác đánh giá do tính không khả thi trong việc thu thập dữ liệu. Một trong những ý tưởng thay đổi như sau:

Tóm tắt

Chỉ số xác minh

Phương tiện xác minh

Mục tiêu Tổng thể:

Trường Đại học Tây Bắc trở thành một trung tâm hàng đầu nâng cao năng lực địa phương và đóng vai trò chủ chốt trong phát triển nông thôn của khu vực Tây Bắc

1:  Ít nhất 70% các nhóm nghiên cứu của Dự án có các kỹ thuật do nhóm xây dựng được các hộ nông dân sử dụng. 

2:  Có ít nhất hai hoạt động nghiên cứu  được thực hiện liên quan đến phát triển nông thôn trong vùng.

1:  Phỏng vấn nông dân

 

 

2:  Các Đề xuất và Báo cáo nghiên cứu

(2) Xây dựng thể chế cho công tác hỗ trợ chuyên môn từ bên ngoài

Do các giảng viên Khoa Nông – Lâm còn trẻ và chưa có đủ năng lực để tự tiến hành các nghiên cứu chất lượng cao, nên cần thiết phải xây dựng các hợp tác nghiên cứu giữa Khoa Nông-Lâm , Trường Đại học Tây Bắc với Trường Đại học Nông nghiệp Hà nội/ Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam, các Viện Nghiên cứu, các Đối tác khác kể cả các Trường đại học của Nhật Bản nhằm tiếp tục phát triển năng lực của các giảng viên. Mong muốn dự án có thể hỗ trợ các giảng viên trẻ trong việc xây dựng khuôn khổ hợp tác nghiên cứu, lập đề xuất và quá trình đảm bảo ngân sách cho công tác nghiên cứu từ các tổ chức trong nước và quốc tế.

(3)  Xác định các đề tài rộng để dẫn đến sự phát triển nông thông vùng Tây Bắc

Hiện tại, 11 nhóm đang tiến hành các hoạt động nghiên cứu tại Khoa Nông – Lâm. Đa số các công tác nghiên cứu đều khá đặc thù về chủ đề và còn nhỏ về qui mô. Để có thể đóng góp một cách hiệu quả cho sự phát triển nông thôn vùng Tây Bắc, đề nghị cần xác định các chủ đề rộng hơn và trực tiếp liên quan đến sự phát triển nông thôn của vùng và chủ đề mà các giảng viên Khoa Nông – Lâm lựa chọn cần phải được xác định rõ ràng và phải nằm trong các chủ đề lớn đó.     

(4) Tiếp tục phát triển năng lực cho giảng viên Khoa Nông – Lâm về các kỹ năng cơ bản

Do các giảng viên Khoa Nông – Lâm đều còn trẻ, do đó cần phải tiếp tục phát triển các năng lực cơ bản của mình về kiến thức chuyên ngành và khoa học cũng như khả năng tiếng Anh. Có rất nhiều cơ hội khám phá khi họ đáp ứng được các yêu cầu trên.

(5)  Lập kế hoạch để tiếp tục thực hiện nốt các hoạt động trong giai đoạn còn lại của Dự án và khi Dự án được kéo dài

Dự án cần khẩn trương xây dựng kế hoạch hoạt động cho giai đoạn còn lại của dự án cũng như cho giai đoạn kéo dài nếu được chấp thuận. Các đề xuất (2), (3) và (4) nêu trên cần được xem xét như những vấn đề cần giải quyết trong giai đoạn này.

(6)   Đẩy nhanh tiến trình cung cấp thiết bị

Do thời gian lắp đặt thiết bị còn chưa rõ ràng, yêu cầu Dự án theo dõi chặt chẽ các thủ tục hành chính đối với việc cung cấp thiết bị. Sau khi công văn chính thức được đệ trình lên Chính phủ Nhật Bản, Dự án cần liên hệ với Nhà sản xuất và Nhà cung cấp thiết bị để đẩy nhanh tiến độ.

(7)      Tổ chức các cuộc họp PMU định kỳ

Đề nghị PMU tổ chức các cuộc họp định kỳ trong đó Quản lý Dự án giữ vai trò lãnh đạo và là người Chủ tọa và các thành viên PUM tham dự họp. 

* Bài học kinh nghiệm:

(1) Cần nắm được các đặc điểm của các Trường Đại học với tư cách tổ chức đối tác

Không giống như các cơ quan nhà nước, đối tác trong các dự án Hợp tác Kỹ thuật của JICA,

Các Trường đại học có những đặc điểm riêng. Ví dụ, quản lý thời gian khác nhau giữa các học kỳ và thời gian nghỉ hè; giữa các giảng viên, năng lực nghiên cứu rất đa dạng và cần thời gian để phát triển. Với Khoa Nông – Lâm, Trường Đại học Tây Bắc, các giảng viên (cán bộ nghiên cứu) còn trẻ và chưa có nhiều kinh nghiệm trong công tác nghiên cứu do đó cần có kế hoạch dài hạn hơn để phát triển năng lực nghiên cứu kể cả kỹ năng viết các bài báo khoa học. Thời gian ba năm là chưa đủ để các giảng viên có thể đạt được trình độ thỏa đáng. 

(2) Đáp ứng được các nhu cầu cá nhân của các giảng viên trẻ trong việc xác định đề tài nghiên cứu

Không giống như các cán bộ nghiên cứu nhiều kinh nghiệm, các giảng viên trẻ chưa có đủ năng lực để quản lý công tác nghiên cứu vì chưa quen với các đề tài và phương pháp nghiên cứu. Do đó, sẽ phù hợp hơn nếu Dự án chấp nhận 11 đề tài nghiên cứu do các giảng viên trẻ đề xuất hơn là đưa ra ba lĩnh vực nghiên cứu rộng như ban đầu Dự án yêu cầu khoa Nông- Lâm để xác định đề tài nghiên cứu. Cam kết mạnh mẽ hiện nay của các giảng viên 11 nhóm nghiên cứu thể hiện rất rõ điều này.

Báo cáo đánh giá cuối kỳ Dự án đã được thông qua tại cuộc họp Ban Điều phối chung (JCC) lần thứ III tổ chức vào ngày 9/8/2013 tại Hà Nội. Đại diện Văn phòng JICA Việt Nam và đại diện Ban Giám hiệu Trường Đại học Tây Bắc đã ký thông qua biên bản và báo cáo đánh giá cuối kỳ Dự án.

Bào viết của tác giả: Hoàng Văn Thảnh - Điều phối viên Dự án

Ban thông tin website Khoa Nông - Lâm