Điều kiện nhiệt độ thấp ảnh hưởng đến cây cao su và nhu cầu độ ẩm của cây cao su

Cây cao su (Hevea brasiliensis), xuất xứ từ lưu vực sông Amazon (Brasil), thích hợp với điều kiện nhiệt độ cao, ẩm độ cao, và đất mầu mỡ. Cây cao su trồng tốt nhất trong điều kiện nhiệt độ bình quân hàng năm từ 25 - 28°C cùng với lượng mưa trong năm từ 2.000 -3.000 mm và có tối thiểu số giờ nắng chiếu trong năm từ 2100g trở lên (Yew &Sys, 1990 ). 

Cây cao su có thể chịu được nhiệt độ bình quân trong năm từ 20-30°C (tốt nhất từ 25 - 280C. Chênh lệch tăng từ 3,5 - 4,50 C sẽ có tác động đến sinh trưởng cây cao su (Yew,1991), ở điều kiện nhiệt độ 30 - 310C năng suất mủ giảm 3 - 15%. 

          * Triệu chứng ảnh hưởng bởi nhiệt độ thấp:

          - Trên chồi và lá: Chồi và lá cây cao su 3 năm tuổi bị héo rủ một vài ngày sau khi nhiệt độ giảm.

               Cây trên 3 năm tuổi có thể nhận ra 2 dạng triệu chứng bị gây hại do giá rét khoảng 1 tuần khi nhiệt độ xuống thấp: Dạng I, lá rụng nhanh nhưng cành còn giữ lại nguyên hoặc bị gây hại thấp; Dạng II, lá bị ảnh hưởng nhiệt độ thấp còn trên cây trông như bị luộc chín, thường thấy toàn bộ hoặc một nửa tán lá bị héo rủ.

          - Trên cành, thân: Lúc bắt đầu có nhiệt độ giảm thấp trên thân cành chưa thấy triệu chứng gì, mủ vẫn chảy ra trên đường cạo bình thường.

          Khi cạo lớp biểu bì thân có thể thấy nhiều vệt màu đen bên ngoài và tượng tầng hóa nâu hoặc đen và có mùi cồn.

          Vỏ thân bị hủy hoại nhưng không biến dạng, ở giai đoạn cuối của thời gian giá rét kéo dài vỏ cây cao su bị khô và nứt nẻ, cạo không có mủ.

          Tiếp theo đó vỏ bị mục, nhìn giữa phần gỗ và phần vỏ mục sẽ thấy một mảnh mủ đông có mùi thối.

          Rét đậm kéo dài, vỏ cây cao su bong ra, mủ chảy lan ra trên mặt cạo hoặc trên thân cây cả ở chân voi và đôi khi ở rễ. 

          Thường phần rễ trong đất bị ảnh hưởng nhiệt độ thấp ở trong khoảng 0-15cm, biểu bì rễ bị ảnh hưởng thường bị đổi màu, bong ra với nhiều giọt mủ lúng phúng, một số rễ có thể bị thối mục. Rễ cái bị gây hại nhẹ, thường các rễ bên bị nặng hơn.

          Triệu chứng gây hại do giá rét thường thấy trên phần thân cây cao su sát mặt đất hoặc nơi chân voi cây ghép. Có khi cả gốc ghép và thân ghép cùng bị gây hại.

          * Biện pháp phòng chống nhiệt độ thấp cho cây cao su:

          - Biện pháp thụ động:

          + Chọn nơi trồng, tránh trồng nơi thấp, trũng là chỗ không khí lạnh tập trung, lập đai chắn gió, làm đê đồng mức để ngăn không khí lạnh phần nào tràn từ trên xuống.

          + Khai hoang sạch, dọn các bờ rào, lùm bụi trên đất dốc để không khí lạnh tràn bớt xuống chỗ dưới thấp.

          + Trồng sớm, bón phân đầy đủ các dưỡng chất cần thiết, cụ thể là K để cây trồng khỏe, vượt qua nguy hại khi vào mùa rét vì giá rét ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển giai đoạn cây con rất lớn .

          + Đất đai cũng có ảnh hưởng đến việc gây hại của giá rét, đất mặt tơi xốp làm giảm khả năng dẫn nhiệt mặt đất ban đêm và vì vậy nhiệt độ đất thấp hơn so với đất chặt vì vậy không nên cày xới đất trước khi vào mùa giá rét. Đất quá ẩm ban ngày hấp thu năng lượng nhiệt từ mặt trời kém do quá trình bốc thoát nước và vì vậy giảm đi nhiệt lượng cần cho cây trồng về  đêm, tương tự đất quá khô khả năng dẫn nhiệt kém rất dễ bị ảnh hưởng do giá rét.

          - Biện pháp tích cực:

          Để phòng thiệt hại do giá rét tích cực yêu cầu có dự báo chính xác tại chỗ về nhiệt độ rét, cần biết sự biến thiên nhiệt độ về đêm và vùng trồng nào bị ảnh hưởng giá rét lớn nhất, một số biện pháp phòng rét tích cực cho cây trồng sau đây:

          + Che phủ: để giảm sự mất nhiệt mặt đất, với các người làm vườn, trồng trọt trên diện tích nhiều có thể sử dụng rơm rạ, thân lá cây ngô, tàn dư thực vật để che phủ.

          + Xông khói: cũng làm giảm mất nhiệt cho mặt đất. Khói xông trong các thùng phuy hay đốt hố rác .. hoặc dung vòi phun sương phun lên cây, nhưng biện pháp này tỏ ra chưa hiệu quả lắm vì khó mà duy trì khói cho một diện tích rộng lớn và khó tạo ra được các hạt nước có kích thước thích hợp nhằm chặn đứng bức xạ nhiệt sóng dài và khói mù cũng bị cấm vì gây ô nhiễm.

          + Phun nước: Trong những ngày có sương muối, nếu điều kiện cho phép thì tiến hành phun nước lên tán lá cây vào buổi sáng sớm để rửa bớt muối bám trên tán lá và thân cây cũng góp phần hạn chế ảnh hưởng.

          Ngoài ra, sau đợt giá rét cần tích cực chăm sóc, bón phân để cây nhanh phục hồi sức sinh trưởng.

*  Độ ẩm cần thiết cho cây cao su và sức chịu hạn của cây cao su

          Cây cao su yêu cầu lượng mưa bình quân hàng năm từ 1500~2000 mm, và hàng tháng > 100mm, số ngày mưa trong năm > 150 ngày, số ngày mưa hàng tháng > 10 ngày, độ ẩm tương đối > 80%. Mặc dù cây cao su cần mưa nhiều để sinh trưởng và cho mủ nhưng sức đề kháng hạn của cây cao su rất tốt, đáp ứng lại qua việc giảm sinh khối và năng suất, trong điều kiện khô hạn, cây rụng bông, quả ngay cả lá (đây là phản ứng tự vệ của cây cao su  để giảm tiêu hao nước, dưỡng chất và năng lượng). Năng suất mủ lúc này giảm nhưng hàm lượng drc % tăng lên đến 40%.

          Tại khu vực Tây Bắc (Sơn La) cây cao su được trồng trên địa hình phức tạp, chia cắt nhiều, đất có độ dốc lớn gây xói mòn nghiêm trọng làm tăng nhanh quá trình suy thoái đất; Khí hậu Sơn La chia làm 2 mùa rõ rệt mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 11, lượng mưa lớn, mưa nhiều ngày, độ ẩm cao, nhiệt độ cao, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, nhiệt độ thấp gió mạnh, độ ẩm không khí và độ ẩm đất rất thấp gây hiện tượng khô hạn khắc nghiệt. Trong đó, khô hạn và gió mạnh là hai yếu tố hạn chế cản trở đến khả năng sinh trưởng, phát triển cây trồng nói chung và cây cao su nói riêng, đặc biệt yếu tố này sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả tăng năng suất mủ cao su trong mùa khô. Vì vậy để hạn chế ảnh hưởng của khô hạn đến cây cao su cần áp dụng các giải pháp sau:

          - Che phủ: Có thể sử dung tàn dư cây trồng để che phủ bề mặt, chống thoát nước và giữ ẩm cho đất. Hoặc trồng các loại cây lưu niên tạo thảm phủ vừa chống xói mòn vừa giữ ẩm cho đất (lạc dại).

          - Chế độ dinh dưỡng hợp lý: Bón phân cân đối và đầy đủ giúp cây sinh trưởng tốt và có khả năng chịu hạn tốt. Ngoài gia, tăng cường sử dụng phân hữu cơ để làm đất tơi xốp, giàu mùn giúp đất giữ ẩm tốt hơn.

          - Dùng chế phẩm giữ ẩm: Một số loại chế phẩm giữ ẩm đã được thử nghiệm trên vườn cây cao su tại Sơn La như Lipomycin-M, BIONET-PS, GAM-SORB. Kết quả thí nghiệm cho thấy cả 3 loại chế phẩm này đều có tác dụng làm tăng độ ẩm đất so với đối chứng, trong đó chế phẩm Lipomycin-M cho hiệu quả tốt nhất, nếu bón trực tiếp có thể làm tăng độ ẩm đất từ 28 – 38% so với đối chứng, nếu bón phối trộn với NPK có thể làm tăng độ ẩm đất từ 15 – 25% so với đối chứng. Chế phẩm được bón vào tháng 8 để chế phẩm hút được nước từ những cơn mưa cuối mùa, đến khi khô hạn, chế phẩm sẽ giải phóng nước vào đất một cách từ từ để tạo ẩm. Lượng bón 50g/cây nếu sử dụng trực tiếp, 35g/cây nếu bón phối trộn với phân NPK.

Bài viết của tác giả: Đặng Văn Công - Khoa Nông - Lâm

Ban thông tin website Khoa Nông - Lâm