KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU DỰ ÁN TRỒNG CÂY CHÙM NGÂY TẠI CO MẠ, THUẬN CHÂU, SƠN LA

Dự án “Sử dụng biện pháp sinh học để nâng cao chất lượng nguồn nước sinh hoạt cho cộng đồng người dân tộc thiểu số xã Co Mạ, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La” được thực hiện bởi Trung tâm nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ Trường Đại học Tây bắc. Dự án được tài trợ bởi Quỹ Unilever Việt nam thực hiện tại xã Co Mạ, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La trong khoảng thời gian từ tháng 1-12/2013.

Trong 6 tháng đầu năm, dự án đã thực hiện được một số hoạt động theo kế hoạch như tiến hành tập huấn cho nông dân tiêu biểu về kỹ thuật trồng, chăm sóc, và kỹ thuật sử lý nước bằng hạt cây chùm ngây với sự tham gia của 5 nông dân là: Ông Vừ Phái Chứ - Trưởng Bản – Trưởng nhóm, Ông Vừa A Nhìa – Thành Viên, Ông Vừ Giống Hờ - Thành viên, Ông Vừ Giống Cá – Thành viên và chị Giàng Thị Mai – Thành viên.

Mô hình vườn ươm thực hành tại 1 hộ gia đình – 1 nông dân ưu tú làm mô hình học tập sau khi học lý thuyết và sử dụng làm mô hình thăm quan: Xây dựng 1 vườn ươm thử nghiệm tại Nhà Trưởng nhóm Vừa Phái Chứ để gieo ươm thử nghiệm cây chùm ngây. Từ ngày 7-17/4/2013 dưới sự hướng dẫn của cán bộ dự án, cả 5 nông dân đã được tham gia tất cả các công đoạn của quá trình làm vườn ươm trong 2 ngày đầu và các ngày tiếp theo là quá trình gieo ươm và chăm sóc cây. Một khó khăn lớn là các hộ dân ở đây chưa từng gieo ươm các loại cây trồng bằng hình thức làm vườn ươm cây, do vậy việc hướng dẫn gặp nhiều khó khăn. Vì độ cao tại Bản so với mực nước biến khá lơn (trên 1.200m) so với mực nước biển nên nhiệt độ xuống khá thấp về đêm, do sự thay đổi nhiệt độ nên khi gieo ươm thử nghiệm 100 cây tại nhà Ông Vừ Phái Chứ thì các cây gieo ươm có tỷ lệ nảy mầm rất thấp (khoảng 15%, tiêu chuẩn là 80%). Do vậy sau quá trình trao đổi với chuyên gia cả nhóm đã nhất trí sẽ làm 1 vườn ươm ở độ cao thấp hơn khoảng 500m so với mực nước biển (Dự kiến là Bản Nhộp – xã Chiềng Bôm – Thuận Châu – Sơn La), sau khi cây nảy mầm có độ cao khoảng 15-20cm thì sẽ di chuyển đến vườn ươm của 5 hộ dân để chăm sóc.

Đã chọn được khu đất nhà ông Lường Văn Tỉnh, có độ cao gần 600m phù hợp với việc tiến hành gieo ươm cây chùm ngây. tiến hành gieo ươn cây đợt 1 vào ngày 19/4/2013, gieo 1000 hạt và tỷ lệ nảy mầm đạt hơn 90%, đây là một tín hiệu mừng. Nhưng sau gần 1 tháng (ngày 15/5/2013) thì gần như toàn bộ số cây đều bị chết. Theo nhận định ban đầu thì nguyên nhân có thể do lượng phân NPK bón quá nhiều hoặc do nấm, một nguyên nhân khác cũn được dự đoán là do thân cây chùm ngây khá yếu nên bị mưa nặng hạt sẽ làm gẫy thân và gây chết. Vì vậy 1000 bầu phải hủy bỏ. Đã tiến hành gieo ươm lần 2 vào ngày 20/5/2013, tỷ lệ sống của lần này cũng khoảng hơn 90%. Việc xử lý hạt bằng thuốc tím được tiến hành và sau thời gian gieo ươm 10 ngày (vào ngày 30/5/2013 khi cây Chùm ngây cao khoảng 3cm) đã tiến hành phun thuốc Bocdo được pha chế từ Cuso4 và Ca(OH)2. Việc sử dụng tấm phên che mưa để giảm tác động xấu của mưa nặng hạt cũng là một giải pháp được đưa ra.

Bên cạnh hoạt động tập huấn Dự án còn tiến hành phổ biến kỹ thuật vào cộng đồng. Tiến hành tập huấn lý thuyết tại bản Pha Khuông dành cho 85 hộ dân trong Bản (2 lớp x 2 ngày): Từ ngày 1-4/6/2013 cán bộ dự án đã hướng dẫn cho các hộ dân ở Bản Pha Khuông kỹ thuật trồng và chăm sóc cây chùm ngây, cũng như những lợi ích mà cây chùm ngây mang lại. Buổi tập huấn ngày 2/6/2013 có 33 hộ dân tham gia trong đó có 12 nữ và 21 nam. Buổi tập huấn ngày 3/6/2013 có 42 hộ dân tham gia trong đó có 18 nữ và 24 nam. Còn 10 hộ không tham gia do đi làm nương xa, đi bệnh viện…nên không đến tham dự. Các hộ dân đã được nghe giáo viên hướng dẫn, quan sát vườn ươm nhà ông Vừ Phái Chứ và trực tiếp được học kỹ thuật đóng bầu, ủ hạt, gieo hạt, làm vườn, làm chống nắng, pha và phun thuốc chống nấm….

Theo kế hoạch dự án sẽ xây 4 bể chứa nước tại 4 hộ gia đình và cải tạo 1 bể chứa nước tại Trường THCS Co Mạ I: Từ ngày 1-15/6/2013 đã tiến hành xây 5 bể nước 1m3 tại 4 hộ dân ở bản Pha Khuông và tại Trường THCS Co Mạ I. Quá trình xây bể tại trường THCS Co Mạ đã huy động sự tham gia của hơn 50 học sinh và 3 thầy cô giáo trong quá trình hỗ trợ vận chuyển vật liệu. Các em học sinh và giáo viên được giới thiệu về mục đích sử dụng của bể nước dùng để lọc nước bằng hạt cây chùm ngây. Việc lựa chọn vị trí xây bể cho các hộ dân khá là phức tạp vì kích thước bể nhỏ nên các hộ dân muốn để ở vị trí mà sau này có thể xây thêm một bể lớn hơn. Nhóm thợ xây được mời từ nơi khác nên họ phải di chuyển đến địa điểm xây bể khá xa. Vật liệu tại vùng không có vì người dân ở đây sử dụng gỗ và tre là vật liệu chính để xây dựng. Do vậy mọi vật liệu đề phải mua ở Thị Trấn Thuận Châu và vận chuyển lên. Đây cũng là một khó khăn cho dự án. Tại 4 hộ dân được xây bể, mỗi gia đình đều cử 2-3 người tham gia vận chuyển vật liệu, hỗ trợ quá trình xây bể. Các bể xây đều được gắn biển hiệu, logo của Cty THHH một thành viên UNILEVER Việt Nam.

Trong quá trình thực hiện, Dự án cũng nhận được ý kiến đóng góp của các bên liên quan như:

Ý kiến của Ông Sùng Chờ Nó – Chủy tịch Ủy Ban nhân dẫn xã Co Mạ: Dự án cần mở rộng thực hiện ở các bản xa trung tâm hơn, bởi các bản này nguồn nước rất khan hiếm và thường xuyên bị vẩn đục vào mùa mưa. Cây Chùm ngây có tác dụng tốt trong việc cung cấp chất dinh dưỡng cao thì nên phát cho tất cả các hộ dân có trẻ em để trồng, vì ở vùng cao thì rau xanh cũng rất ít, trẻ con bị suy dinh dưỡng rất nhiều.

Ý kiến của Ông Vừ Phái Chứ - Trưởng Bản Pha khuông: Cây chùm ngây gieo ươm ở trên vùng cao khí hậu lạnh bị chết nhiều khi tiến hành thử nghiệm vì vậy cần phải gieo ươm ở dưới thấp sau đo mang lên, như vậy mới có thể sống được. Các hộ dân đều muốn trồng vì vậy phải gieo ươm nhiều để phát cho tất cả các hộ. Cũng không cần tập huấn nhiều vì bà con đều không nói được tiếng kinh tốt nên chỉ cần một vài hộ làm là bà con làm theo được thôi. Bể xây thì nên xây to hơn chứ xây nhỏ thì bà con cũng không thích.

- Ý kiến của Bà Phượng – Hiệu trưởng Trường TH Co Mạ I: Nhà trường có rất nhiều diện tích đất trống vì vậy mong dự án hỗ trợ 300 cây hoặc nhiều hơn để trồng, trước hết là phủ xanh đất trống, sau là lấy rau cho các em học sinh ở nội trú ăn và dùng để lọc nước khi nước bị đục do mưa. Nhà trường rất cám ơn Dự án đã hỗ trợ xây 1 bể để các em học sinh ở nội trú có thể sử dụng. Nhà trường đề nghị trồng vào đầu tháng 8 khi học sinh bắt đầu năm học mới thì mới có người chăm sóc và bảo vệ.

- Ý kiến của Ông Tuân – Hiệu trưởng trường cấp 2 Co Mạ: Nhà trường không có nhiều diện tích trống nhưng sẽ trồng ở những vị trí hàng rào và bờ tường để lấy rau cho các em học sinh ở nội trú ăn. Học sinh sẽ nghỉ hè từ ngày 25/5/2013 và quay trở lại học vào giữa tháng 8 vì vậy nếu trồng cây thì nên trồng vào giữa tháng 8 thì mới có học sinh chăm sóc và bảo vệ, ở dây trâu bò, dê nhiều nên dễ bị phá.   

Hy vọng trong thời gian tới, Dự án sẽ có những kết quả cụ thể hơn và hoàn thành các hoạt động theo kế hoạch đề ra.  Đây sẽ là tiền đề nhân rộng mô hình ra các địa phương khác.

 MỘT SỐ HÌNH ẢNH VÊ DỰ ÁN

Ảnh 1: Cây chùm ngây gieo ươm 2 tuần tuổi

 Ảnh 2: Cây chùm ngây bị chết 

 Ảnh 3: Xây bể nước cho các hộ dân

 nh 4: Các em học sinh nhận bể nước

 nh 5: Vợ chồng anh Vừ Phái Chứ bên bể nước mới

Bài viết của tác giả: Đào Hữu Bính - Thành viên dự án

Ban thông tin website Khoa Nông - Lâm