Kỹ thuật ươm trồng cây Chùm Ngây trong điều kiện khí hậu khu vực Tây Bắc

Chùm ngây (Moringa Oleifera) là loài thực vật có nguồn gốc từ Ấn Độ, được đánh giá là loài đa tác dụng, có nhiều dược tính kì diệu, được WHO và FAO xem như giải pháp cho các bà mẹ thiếu sữa và trẻ suy dinh dưỡng. Hạt Chùm ngây còn có tác dụng làm trong nước, diệt tạp khuẩn, là giải pháp xử lý nước phổ biến tại các vùng nông thôn nghèo, các vùng thường xuyên xảy ra lũ lụt tại Ấn độ. Bên cạnh đó, Chùm ngây cũng có giá trị thương phẩm khá cao, giá 1kg lá dao động từ 50.000 – 70.000 đồng. Từ những giá trị của loại cây trồng này, việc nhân rộng loại cây này cho bà con dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc là một giải pháp giúp cải thiện chất lượng dinh dưỡng, chất lượng nguồn nước và giúp người dân có thêm thu nhập. Dưới đây xin giới thiệu phương pháp ươm trồng giống Chùm ngây đã được tiến hành tại tỉnh Sơn La.

 1.  Nhân giống bằng hạt

- Giá thể làm bầu ươm câygồm 3 thành phần chính: (1) đất màu được đập sàng nhỏ loại bỏ đá, sỏi; (2) phân hữu cơ đã được ủ hoai hoặc phân hữu cơ vi sinh; (3): trấu hun. Các vật liệu được trộn đều theo tỉ lệ 7 phần đất + 2 phần phân + 1 phần trấu hun. Túi bầu là túi PE 11 x 20 cm, các vật liệu sau khi được trộn đều, phun thêm thuốc trừ nấm, được đóng vào các túi bầu, xếp thành luống.

- Xử lý hạt: Hạt Chùm ngây được ngâm với nước ấm (2 sôi, 3 lạnh) trong 24 giờ, vớt ra có thể trộn với cát (hoặc không) sau đó ủ trong bao tải hoặc túi vải tối màu để góc tối để kích thích quá trình nảy mầm của hạt, mỗi ngày tưới nước 1 lần. Ở giai đoạn này đặc biệt chú ý kiểm tra mức độ nảy mầm của hạt, nếu để rễ mầm quá dài, đan vào nhau khi tác ra rễ bị đứt không thể ươm tiếp được.

- Gieo hạt: Sau 3 – 4 ngày ủ, hạt đã nảy mầm tiến hành gieo hạt vào các túi bầu, dùng ngón tay đưa vào túi bầu tạo lỗ sâu bằng 2 đốt ngón tay (4-5cm) sau đó cho hạt vào và phủ đất lên.

-      Chăm sóc cây con: Sau 8 – 10 ngày, cây đã ngoi lên khỏi mặt đất, bắt đầu có 2 lá thật, tạo ẩm vào tưới nước hàng ngay. Giai đoạn này lưu ý, phải có màng lưới che phủ tránh côn trùng cắn cây con, một điểm lưu ý nữa là giai đoạn này cây con rất dễ bị bệnh nấm gây thối cổ rễ, khi phát hiện cây bệnh tiến hành nhổ bỏ và xử lý vôi ngay tại điểm có ổ nấm bệnh.

2. Nhân giống bằng giâm cành

- Chọn cành giâm: Tiến hành chọn cành bánh tẻ hoặc các nhánh chính trên các cây khoẻ mạnh, lấy đoạn từ gốc đến hết phần bánh tẻ, không lấy phần ngọn. Chọn đoạn thân cành có đường kính từ 2 – 3 cm, cành được cắt với chiều dài 10 - 15 cm, mang 2 – 3 cặp lá, cắt bớt phiến lá hoặc tỉa lá. Các vết cắt xéo, sắc ngọt và tránh bầm dập. Cành sau khi được cắt được nhúng vào thuốc trị nấm Rovral 50WP hoặc Aliette 80WP với liều lượng và thời gian theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

- Kích thích ra rễ: nhúng gốc cành vào dung dịch kích thích ra rễ, như NAA, IBA, hoặc NAA + IBA tỉ lệ 1:1, nồng độ thích hợp từ 2000 – 3000 ppm, sau đó giâm ngay vào bầu. Bầu được chuẩn bị có thành phầm gồm 25% trấu hum + 75 % cát sông, hạt thô. Khi cành giâm phát triển mạnh có thể bón phân pha loãng để giúp cây sinh trưởng tốt.

3. Trồng và chăm sóc

Cây ươm trồng bằng cây con hoặc bằng cành giâm trong túi bầu từ 6 – 8 tuần lễ, đã ra rễ và sinh trưởng tốt, cây khoẻ mạnh, cúng cáp cao từ 15 – 20 cm có thể đem trồng. Đào hố rộng  30 x 30 x 30 cm, mỗi hố cách nhau 1,5 – 2m, hố được đào trước khi trồng từ 7 – 10 ngày. Tiến hành bón lót phân chuồng 2,5 kg/hố, hoặc sử dụng phân hữu cơ sinh hoạc từ 1 – 1,5 kg/hố. sau khi bón phân phủ một lớp đất mỏng lên phía trên.

Trước khi cho cây xuống hố, cần xé bỏ túi bầu, lưu ý tránh làm tổn thương rễ cái. Cho cây vào giữa hố, giữ cho cây thẳng, dùng tay vun đất, vừa vun vừa nén chạt gốc, lấp đất cao hơn cổ rễ từ 2 – 3 cm, giữ ẩm 2 – 3 tuần đầu sau trồng, sau đó không cần tưới nước thường xuyên nữa. sau khi trồng 3 – 4 tuần, tiến hành kiểm tra và trồng dặm những cây bị chết. Chăm sóc định kì 2 lần/năm, gồm phát dọn thực bì, bón phân, vun gốc cây rộng 1m và bón phân cho cây. Chùm ngây là loại cây khá dễ sống, khi cây đã ổn định và sinh trưởng tốt thì không cần chăm sóc nhiều.

4. Thu hoạch

Cây Chùm ngây sau trồng 3 tháng, đặt chiều cao 60 cm, tiến hành cắt tỉa ngọn và tỉa cành. Sau trồng 6 tháng, cây cao khoảng 2m, là thời kì thu hoạch lá chính, tần suất thu là là 15 ngày/lần thu. Sau năm đầu, cây bắt đầu cho quả, tuy nhiên chất lượng quả ổn định bắt đầu từ năm thứ 3, sản lượng quả khoảng 200 quả/ cây. Các quả già sau khi thu, tiến hành phơi khô, tách hạt và bảo quản khô để làm giống hoặc bán thương phẩm.

ThS. Phạm Thị Thanh Tú - Giảng viên

Ban Thông tin website Khoa Nông - Lâm