Tung Còn – trò chơi dân gian độc đáo của người Thái

Tung Còn là một trò chơi dân gian được mọi người, nhất là với nam, nữ thanh niên dân tộc Thái Tây Bắc nói chung, người Thái Sơn La nói riêng đặc biệt ưa thích và tham gia rất đông đảo nhất là trong các dịp lễ Tết, nhất là vào dịp đón xuân, mừng năm mới.

Có ba cách chơi Còn truyền thống được lưu truyền cho tới ngày nay:

Còn vòng: Chôn một cột bằng tre hoặc hóp còn tươi, cao từ 10 - 15m, trên ngọn làm một vòng tròn rộng từ 30 - 40cm, bịt bằng giấy đỏ. Ai ném thủng được coi là sẽ gặp nhiều may mắn và được thưởng.

Còn xai: Nam thanh nữ tú chia làm hai hàng. Bên tung, bên đón. Nếu ai bắt trượt làm quả Còn rơi xuống đất sẽ phải có tặng vật cho người tung: Khăn piêu, vòng bạc... Dây Còn như sợi dây tình từ tay người này trao gởi đến tay người khác, với bao điều thầm kín. Sau cuộc chơi nhiều đôi đã được xe duyên thắm, nên vợ nên chồng.

Còn xổm: Người chơi đứng thành vòng tròn, xen kẽ một nam một nữ, có thể đông tới vài trăm người. Người chơi bắt buộc phải tung theo thứ tự vòng tròn, ai cũng được chơi bình đẳng.

Người Thái quan niệm Rồng là con vật đẹp nhất (chăn cơ tô luông). Quả Còn chính là sự mô phỏng của Rồng Còn (luông còn) trong truyền thuyết. Rồng Còn có thân hình vuông, đuôi dài, thân và đuôi có tua với nhiều màu sắc rực rỡ. Rồng Còn thường bay theo quỹ đạo vòng cung, như dáng cầu vồng, năm nào rồng Còn xuất hiện nhiều thì mưa thuận gió hòa, người khỏe mạnh yên vui, vụ mùa xanh tốt bội thu... Chính vì vậy quả Còn bao giờ cũng làm bằng vải màu đỏ, đen, trắng, khâu thành hình vuông, trong nhồi hạt bông, thóc giống, muối ăn và một ít trấu. Quả Còn được đính năm tua màu, bốn tua ở bốn góc và dây đáy tượng trưng cho thân Rồng đính chín tua so le nhau. Quả Còn lóng lánh màu sắc như Rồng Còn trong truyền thuyết và ước mơ khát vọng của người Thái, ấp ủ những hạt giống chờ gieo xuống bản làng, sinh sôi kết trái. Dây Còn như thân rồng với chín tia nắng, tám tia mưa, mang lại một tín hiệu tốt lành cho một năm mới. Khi tung lên cao, các tua Còn phấp phới như râu Rồng, biểu tượng của cỏ cây hoa lá khoe sắc đua hương.

Người chơi tung quả Còn bay lên mang đi cái úa vàng, vận hạn rủi ro. Khi chơi Còn người Thái thường hát “Khắm sai bản lống tọt xia lương, khắm sai cón lống tọt xia sảy”, có nghĩa là: Chúng ta cùng nhau cầm dây Còn ném đi cái úa vàng, nắm dây Còn quăng đi cái đau ốm... Người đón Còn, đón lấy cái may mắn, tốt đẹp về “Hạp au ăn đi, ăn ngám má chảu; hặp au ăn thảu, ăn ké má tô”, có nghĩa là: Bắt lấy cái tốt đẹp về mình, đón lấy cái phúc, tuổi thọ về ta. Cũng chính vì vậy, người chơi Còn đều cố bắt không để cho Còn rơi xuống đất. Người tung, người bắt rồi tung trở lại, quả Còn phơi phới trên trời cao như Rồng Còn bay lượn trong vũ điệu ấm no hạnh phúc.

TS. Nguyễn Thị Thanh Nga - Trưởng Bộ môn SHUD (sưu tầm)

Ban Thông tin website Khoa Nông - Lâm